آشنایی با بازی
مونوپولی چیست و چطور بازی میشود؟
مونوپولی یک بازی رومیزی برای ۲ تا ۸ نفر است: با تاس روی تخته حرکت میکنی، ملک میخری و از بقیه اجاره میگیری. هدف هم ساده است؛ وقتی بقیه ورشکست شدند، تو هنوز سرپا باشی.
همین دو خط برای شروع کافی است. ولی اگر میخواهی بدانی این بازی از کجا آمده، توی جعبهاش چه پیدا میشود، در ایران به چه اسمهایی میشناسندش و چرا بعضیها همیشه میبرند، ادامه را بخوان.

مونوپولی در یک نگاه
اگر فقط چند خط لازم داری که سر میز کم نیاوری:
- تعداد بازیکن: جعبهٔ کلاسیک ۲ تا ۸ نفره است، ولی بیشتر میزها با ۳ تا ۶ نفر میچرخند.
- هدف: آخرین نفری باشی که ورشکست نشده.
- مدت بازی: از یک ساعت تا یک عصر کامل؛ بسته به تعداد نفرها و اینکه سر معامله چقدر چانه بزنید.
- ریشه: «بازی مالک» الیزابت مگی در ۱۹۰۴؛ اسم مونوپولی از ۱۹۳۵ روی جعبهٔ پارکر برادرز آمد و امروز هازبرو منتشرش میکند.
- در ایران: با اسمهایی مثل تجارت، روپولی و ایروپولی هم میشناسندش؛ پایینتر سراغشان میرویم.
مونوپولی به زبان ساده
تختهٔ بازی ۴۰ خانه دارد (تبریز ۴۸ خانه). در نوبتت دو تاس میریزی و مهره را بهاندازهٔ مجموع آنها جلو میبری. ممکن است روی ملک، پایانه، شرکت خدماتی، مالیات، زندان، تعطیلات یا یکی از خانههای کارت بایستی.
اگر ملک صاحب نداشته باشد میتوانی آن را بخری. اگر برای بازیکن دیگری باشد باید اجاره بدهی. بیشتر تصمیمهای بازی از همینجا میآیند: خریدن ملک بهتر است یا نگهداشتن پول برای نوبتهای بعد؟
اسم مونوپولی یعنی چه؟
«مونوپولی» در اقتصاد یعنی انحصار: بازاری که فقط یک فروشنده دارد و چون رقیبی در کار نیست، قیمت را هم همان فروشنده میگذارد. بازی دقیقاً همین را از تو میخواهد. همهٔ ملکهای یک رنگ را بگیر تا هر کس پایش به آنجا رسید، چارهای جز پرداختن نداشته باشد.
مونوپولی از کجا آمد؟
ریشهٔ مونوپولی به آمریکای اوایل قرن بیستم برمیگردد. سال ۱۹۰۴ خانمی به اسم الیزابت مگی بازیای به نام «بازی مالک» را ثبت کرد تا نشان بدهد انحصار زمین چه بلایی سر مستأجرها میآورد. بازی او سی سال دستبهدست چرخید؛ هر جمعی تخته را خودش میکشید و اسم خیابانهای شهر خودش را رویش مینوشت.
در سالهای رکود بزرگ، مردی به اسم چارلز دارو در فیلادلفیا یکی از همین نسخهها را از دوستانش یاد گرفت؛ همانی که خیابانهای آتلانتیکسیتی رویش بود. دارو آن را به اسم خودش فروخت و سال ۱۹۳۵ پارکر برادرز حقش را خرید. وقتی معلوم شد بازی صاحب قبلی هم دارد، شرکت حق ثبت مگی را هم به ۵۰۰ دلار خرید، بی هیچ سهمی از فروش.
دارو پولدار شد و تا دههها توی هر جعبه داستان مردی را میخواندی که این بازی را در زیرزمین خانهاش اختراع کرده. اسم مگی تقریباً فراموش شده بود تا دههٔ ۷۰ میلادی، وقتی رالف انسپاک، استاد اقتصادی که بازی «ضد مونوپولی» را ساخته بود، سر همین اسم با پارکر برادرز به دادگاه کشیده شد و در پروندهاش ماجرا را از زیر خاک بیرون کشید. برای بازیای که موضوعش انحصار است، پایانبندی عجیبی نیست.
پارکر برادرز سال ۱۹۹۱ زیرمجموعهٔ هازبرو شد و ناشر مونوپولی امروز همین شرکت است. از ۱۹۳۵ تا حالا صدها نسخهٔ شهری و زبانی از بازی درآمده؛ نسخهٔ انگلیسیاش خیابانهای لندن را دارد و بقیه از توکیو گرفته تا استانبول. پولوپولی هم نسخهٔ آنلاین فارسی همین خانواده است.
تختهٔ مونوپولی؛ چهل خانه دور یک مربع
تختهٔ کلاسیک یک مربع است با ۴۰ خانه دورتادورش. ۲۸ تایش سند دارد و خریدنی است؛ بقیه پول میدهند، پول میگیرند یا مهرهات را جای دیگری میفرستند.
| خانه | تعداد | چه میکند |
|---|---|---|
| ملک رنگی | ۲۲ | در ۸ دستهٔ رنگی؛ دسته را که کامل کنی، میتوانی خانه و هتل بسازی |
| راهآهن | ۴ | اجارهاش با تعداد راهآهنهایی که داری بالا میرود |
| شرکت خدماتی | ۲ | برق و آب؛ اجاره را عدد تاس تعیین میکند |
| شانس | ۳ | یک کارت از دستهٔ شانس |
| صندوق | ۳ | یک کارت از دستهٔ صندوق، که معمولاً مهربانتر از شانس است |
| مالیات | ۲ | مالیات بر درآمد و مالیات تجملات |
| گوشه | ۴ | شروع، زندان، پارکینگ مجانی و «برو به زندان» |
قیمتها دور تخته بالا میروند. ارزانترین ملکها درست بعد از خانهٔ شروعاند و گرانترینها چند قدم مانده به آن. در پولوپولی به راهآهنها گاهی فرودگاه یا ترمینال میگوییم، به صندوق «گنج» و به پارکینگ مجانی «تعطیلات»؛ کارشان همان است.

توی جعبهٔ مونوپولی چه هست؟
جعبهٔ استاندارد هازبرو را که باز کنی، یک تختهٔ تاشو پیدا میکنی با دو تاس، چند مهرهٔ فلزی، ۳۲ خانهٔ سبز و ۱۲ هتل قرمز. ۲۸ کارت سند هم هست، یکی برای هر ملک، و دو دسته کارت شانس و صندوق که هرکدام ۱۶ برگ دارند. بقیهٔ جعبه را پول کاغذی پر کرده؛ اول بازی به هر نفر ۱۵۰۰ دلار میرسد. یک دفترچهٔ قانون هم هست که تقریباً هیچکس تا آخر نمیخواندش.
مهرهها هم ثابت نماندهاند. هازبرو چند بار با رأیگیری مردمی بعضیشان را عوض کرده؛ سال ۲۰۱۳ مثلاً گربه جای اتو را گرفت.
آن ۳۲ خانه را دستکم نگیر. وقتی خانههای بانک ته بکشد، دیگر کسی نمیتواند بسازد؛ برای همین کهنهکارها گاهی روی چهار خانه میمانند و هتل نمیسازند تا خانه به دست بقیه نرسد.
یک نوبت معمولی چه شکلی است؟
بیشتر نوبتها به این ترتیب پیش میروند:
- دو تاس میریزی و مهره را حرکت میدهی.
- اثر خانهای که روی آن ایستادهای اجرا میشود.
- اگر اجازه داشته باشی، ملکهایت را مدیریت یا با بازیکن دیگری معامله میکنی.
- در پایان، نوبت را به بازیکن بعدی میدهی.
اگر جفت بیاوری دوباره تاس میریزی. سه جفت پشت سر هم اما مستقیم زندان است.

کاملکردن یک گروه رنگی
وقتی همهٔ ملکهای یک رنگ را داشته باشی، میتوانی روی آنها خانه و بعد هتل بسازی. هر ساختمان اجارهٔ آن ملک را بیشتر میکند.
اگر یکی از سندهای گروه دست بازیکن دیگری باشد، باید برای گرفتنش معامله کنی. در پیشنهاد میتوانی پول، ملک یا کارت عفو بدهی. و آماده باش که اولین پیشنهادت رد شود؛ تقریباً همیشه رد میشود.

آیا مونوپولی فقط شانس است؟
بحث همیشگی سر هر میز مونوپولی همین است: «همهاش شانسه!». تاس روی مسیر اثر دارد، قبول؛ ولی خریدن، ساختن و معاملهکردن انتخاب خود بازیکن است. سر همین بحث، خود ما هم هنوز به توافق نرسیدهایم.
فرض کن پول خرید یک ملک را داری، اما بعد از خرید حسابت تقریباً خالی میشود. شاید آن ملک بعداً یک گروه را کامل کند، ولی ممکن است در همان دور بعد اجاره بدهی و بدهکار شوی. قبل از خرید، چند خانهٔ بعدی و دارایی بقیه را هم ببین.
در معامله هم فقط قیمت نوشتهشده روی سند مهم نیست. ملکی که گروه حریف را کامل میکند بیشتر از قیمت روی سندش میارزد؛ گاهی خیلی بیشتر.
ورشکستگی و پایان بازی
اگر موجودیات زیر صفر برود، نمیتوانی نوبت را تمام کنی. باید ساختمان بفروشی، ملکی را رهن بدهی یا به بانک بفروشی، یا با بازیکن دیگری معامله کنی.
در پولوپولی میتوانی خودت اعلام ورشکستگی کنی؛ لازم نیست بازی صبر کند تا تمام راههای فروش و رهن را امتحان کرده باشی. بازی وقتی تمام میشود که فقط یک بازیکن باقی مانده باشد.
تجارت، روپولی، ایروپولی، پولیباز؛ مونوپولی با اسمهای ایرانی
مونوپولی در ایران هیچوقت یک اسم نداشته. در بازیفروشیها بیشتر با اسم روپولی و ایروپولی پیدایش میکنی، خیلیها به هر بازیِ خرید ملک و اجاره میگویند «تجارت» و چند اپ موبایل هم همین اسم را رویشان گذاشتند. بعضیها هم پولیباز صدایش میکنند.
روپولی نسخهٔ فکرآوران است و مهرهها را در محلههای تهران میچرخاند؛ همین ناشر حالا مونوپولی جعبهسخت و نسخههای تمدار مثل «ارباب حلقهها» را هم دارد. ایروپولی تهرانِ قدیم است، با خیابانهایی مثل کاخ و ونک، و چند خانه دارد که در جعبهٔ آمریکایی پیدا نمیشود: به جای راهآهن فرودگاه دارد و یکی از خانههایش کتابخانه است، که یک نوبت از بازی محرومت میکند. از تازهترها هم مونوپولی طهرونِ میپل کینگ است، با مهرههای فلزی و خیابانهای تهران، که از ۱۴۰۳ در فروشگاههاست.
سال ۱۴۰۴ مونوپولی سر از تلویزیون هم درآورد. در قسمت نوزدهم «پایتخت ۷»، نقی و بهتاش و بقیه توی اتوبوس یک مونوپولی «گیم آف ترونز» پهن کردند و سکانسش در شبکههای اجتماعی ترند شد.
کدام جعبه را بخری، یا اصلاً لازم است بخری؟ این را در صفحهٔ مونوپولی ایرانی جدا نوشتهایم و آنجا نسخههای رومیزی را با بازی آنلاین مقایسه کردهایم.
فرق نسخهٔ آنلاین با تختهٔ فیزیکی
روی تختهٔ آنلاین قانونها همان است و فقط بانکدار عوض میشود. حالا خودکار است و اشتباه نمیکند، یواشکی هم از بانک برنمیدارد، پس بحث «تو اشتباه شمردی» عملاً حذف میشود. و مهمتر از همه، لازم نیست همه یکجا باشند: هر کس از دستگاه خودش وارد اتاق میشود و بازی برای همه همزمان پیش میرود. اینترنت کسی هم لحظهای قطع شد، بعد از وصلشدن از همانجا ادامه میدهد.
مونوپولی در پولوپولی
پولوپولی نوزده نقشه دارد؛ از تهران کلاسیک تا کیش گرانقیمت و بازار بزرگ که همهچیزش حراجی است. هر تخته نام ملکها، کارتها و طراحی خودش را دارد، بعضیها یک قانون مخصوص هم رویش؛ اسم محلهها را که ببینی، خودت میفهمی کدام تخته مال شهر توست.
بازی فارسی است و پولش تومان؛ موبایل و کامپیوتر هم فرقی نمیکند. برای ورود مهمان حساب نمیخواهد و دانلود بازی مونوپولی هم لازم ندارد؛ همین نسخهٔ وب روی گوشی نصب میشود و آیکونش کنار بقیهٔ برنامهها مینشیند. برنامهٔ اندروید هم روی کافه بازار هست، برای وقتی که بخواهی بدون اینترنت با رباتها بازی کنی.
پرسشهای رایج
مونوپولی را چه کسی اختراع کرد؟
الیزابت مگی. «بازی مالک» او سال ۱۹۰۴ ثبت شد؛ چارلز دارو سی سال بعد نسخهٔ خودش را به پارکر برادرز فروخت و تا دههها او را مخترع بازی میدانستند.
مونوپولی چند نفره است؟
جعبهٔ کلاسیک ۲ تا ۸ نفره است. به نظر ما با چهار نفر از همه بهتر درمیآید.
هدف بازی مونوپولی چیست؟
اینکه آخرین بازیکنِ ورشکستنشده باشی. راهش هم کاملکردن یک دستهٔ رنگی و ساختن روی آن است، تا اجارهٔ بقیه به جیب تو بیاید.
برای اولین بازی باید همهٔ قوانین را بلد باشم؟
نه. بازی در هر مرحله دکمههای همان کار را نشان میدهد؛ جایی هم گیر کردی، صفحهٔ قوانین هست.
شروع بازی رایگان
بازی را شروع کن
از صفحهٔ اصلی یک اتاق بساز، نقشه را انتخاب کن و لینک اتاق را برای دوستانت بفرست.
شروع بازی