مونوپولی چیست و چطور بازی می‌شود؟

اگر فقط چند خط لازم داری که سر میز کم نیاوری:

• تعداد بازیکن: جعبهٔ کلاسیک ۲ تا ۸ نفره است، ولی بیشتر میزها با ۳ تا ۶ نفر می‌چرخند.
• هدف: آخرین نفری باشی که ورشکست نشده.
• مدت بازی: از یک ساعت تا یک عصر کامل؛ بسته به تعداد نفرها و این‌که سر معامله چقدر چانه بزنید.
• ریشه: «بازی مالک» الیزابت مگی در ۱۹۰۴؛ اسم مونوپولی از ۱۹۳۵ روی جعبه آمد.
• در ایران: با اسم‌هایی مثل تجارت، روپولی و ایروپولی هم می‌شناسندش؛ ماجرای نسخه‌های ایرانی را جدا نوشته‌ایم.

تختهٔ بازی ۴۰ خانه دارد (تبریز ۴۸ خانه). در نوبتت دو تاس می‌ریزی و مهره را به‌اندازهٔ مجموع آن‌ها جلو می‌بری. ممکن است روی ملک، پایانه، شرکت خدماتی، مالیات، زندان، تعطیلات یا یکی از خانه‌های کارت بایستی.

اگر ملک صاحب نداشته باشد می‌توانی آن را بخری. اگر برای بازیکن دیگری باشد باید اجاره بدهی. بیشتر تصمیم‌های بازی از همین‌جا می‌آیند: خریدن ملک بهتر است یا نگه‌داشتن پول برای نوبت‌های بعد؟

ریشهٔ مونوپولی به آمریکای اوایل قرن بیستم برمی‌گردد. سال ۱۹۰۴ خانمی به اسم الیزابت مگی بازی‌ای به نام «بازی مالک» را ثبت کرد تا نشان بدهد انحصار زمین چه بلایی سر مستأجرها می‌آورد. بازی او دهه‌ها دست‌به‌دست چرخید و در این مسیر شکل عوض کرد.

نسخه‌ای که امروز می‌شناسیم از سال ۱۹۳۵ فراگیر شد؛ وقتی شرکت پارکر برادرز آن را با نام Monopoly منتشر کرد. از آن موقع صدها نسخهٔ شهری و زبانی از این بازی درآمده، از توکیو گرفته تا استانبول، و پولوپولی هم نسخهٔ آنلاین فارسی همین خانواده است، با محله‌های تهران و اصفهان و اهواز.

نکتهٔ تلخ ماجرا: تا دهه‌ها کسی اسم مگی را نمی‌آورد و شهرت و پول بازی نصیب دیگران شد. برای بازی‌ای که موضوعش انحصار است، پایان‌بندی عجیبی نیست.

بیشتر نوبت‌ها به این ترتیب پیش می‌روند:

• دو تاس می‌ریزی و مهره را حرکت می‌دهی.
• اثر خانه‌ای که روی آن ایستاده‌ای اجرا می‌شود.
• اگر اجازه داشته باشی، ملک‌هایت را مدیریت یا با بازیکن دیگری معامله می‌کنی.
• در پایان، نوبت را به بازیکن بعدی می‌دهی.

اگر جفت بیاوری دوباره تاس می‌ریزی. سه جفت پشت سر هم اما مستقیم زندان است.

وقتی همهٔ ملک‌های یک رنگ را داشته باشی، می‌توانی روی آن‌ها خانه و بعد هتل بسازی. هر ساختمان اجارهٔ آن ملک را بیشتر می‌کند.

اگر یکی از سندهای گروه دست بازیکن دیگری باشد، باید برای گرفتنش معامله کنی. در پیشنهاد می‌توانی پول، ملک یا کارت عفو بدهی. و آماده باش که اولین پیشنهادت رد شود؛ تقریباً همیشه رد می‌شود.

بحث همیشگی سر هر میز مونوپولی همین است: «همه‌اش شانسه!». تاس روی مسیر اثر دارد، قبول؛ ولی خریدن، ساختن و معامله‌کردن انتخاب خود بازیکن است. سر همین بحث، خود ما هم هنوز به توافق نرسیده‌ایم.

فرض کن پول خرید یک ملک را داری، اما بعد از خرید حسابت تقریباً خالی می‌شود. شاید آن ملک بعداً یک گروه را کامل کند، ولی ممکن است در همان دور بعد اجاره بدهی و بدهکار شوی. قبل از خرید، چند خانهٔ بعدی و دارایی بقیه را هم ببین.

در معامله هم فقط قیمت نوشته‌شده روی سند مهم نیست. ملکی که گروه حریف را کامل می‌کند بیشتر از قیمت روی سندش می‌ارزد؛ گاهی خیلی بیشتر.

اگر موجودی‌ات زیر صفر برود، نمی‌توانی نوبت را تمام کنی. باید ساختمان بفروشی، ملکی را رهن بدهی یا به بانک بفروشی، یا با بازیکن دیگری معامله کنی.

در پولوپولی می‌توانی خودت اعلام ورشکستگی کنی؛ لازم نیست بازی صبر کند تا تمام راه‌های فروش و رهن را امتحان کرده باشی. بازی وقتی تمام می‌شود که فقط یک بازیکن باقی مانده باشد.

قانون‌ها همان‌هاست؛ فرق در اجراست. بانک‌دار خودکار است و اشتباه نمی‌کند؛ یواشکی برداشتن از بانک هم دیگر ممکن نیست. بحث «تو اشتباه شمردی» عملاً حذف می‌شود. و مهم‌تر از همه، لازم نیست همه یک‌جا باشند: هر کس از دستگاه خودش وارد اتاق می‌شود و بازی برای همه هم‌زمان پیش می‌رود. اینترنت کسی هم لحظه‌ای قطع شد، بعد از وصل‌شدن از همان‌جا ادامه می‌دهد.

پولوپولی سیزده نقشه دارد؛ از تهران کلاسیک تا کیش گران‌قیمت و بازار بزرگ که همه‌چیزش حراجی است. هر تخته نام ملک‌ها، کارت‌ها و طراحی خودش را دارد، بعضی‌ها یک قانون مخصوص هم رویش؛ اسم محله‌ها را که ببینی، خودت می‌فهمی کدام تخته مال شهر توست.

بازی فارسی است و پولش تومان؛ موبایل و کامپیوتر هم فرقی نمی‌کند. برای ورود مهمان حساب نمی‌خواهد و دانلود بازی مونوپولی هم لازم ندارد؛ همین نسخهٔ وب روی گوشی نصب می‌شود و آیکونش کنار بقیهٔ برنامه‌ها می‌نشیند. برنامهٔ اندروید هم روی کافه بازار هست، برای وقتی که بخواهی بدون اینترنت با ربات‌ها بازی کنی.